Overwegingen, die ik heb geschreven op mijn 85ste verjaardag


Voor corona waren er een achttal grote problemen, waar relatief weinig aandacht aan werd besteed door onze politieke en financieel/monetaire en economische ‘knappe koppen’. Over die KK’s heb ik twijfels of die wel zo knap zijn dat zij de torenhoge problemen beheersbaar kunnen houden. Ik benoem de grote problemen van deze tijd: 1. Het monetaire systeem van het scheppen van enorme hoeveelheden vrijwel gratis geld door de centrale banken; 2. De enorm toegenomen schuldenproblematiek in de ontwikkelingslanden; 3. De bestuurlijke onmacht van de Europese Unie, als gevolg van het vetorecht voor ieder van de 27 lidstaten, waardoor alleen maar compromisvoorstellen worden aangenomen; 4. De handelsoorlogen van Trump en de gevolgen daarvan voor een dalende wereldhandel; 5, Klimaat, milieu, natuur, de afbouw van het fossiele tijdperk, de verduurzaming van de maatschappij, de ontwerpen voor de bouw van een nieuwe samenleving die moet worden ingericht met robotisering, algoritmen, KI, internet of things, nieuwe machtsverhoudingen, een nieuwe vorm van democratie, sociale-, arbeids- en wooninrichtingen; 6. Einde eco 3.0 en de komst van eco 4.0, zie dit in het licht van de lange economische golftheorie van Kondratiev en 7. de herinrichting van de EU en die met de euro voor de samenleving voor komende generaties, op basis van solidariteit.
Dat alles wordt nu een actualiteit door corona, maar als de gevolgen onze maatschappij blijven belasten worden de mogelijkheden alleen maar complexer. De maatschappij van vóór corona, komt na corona niet terug. De pandemie houdt een grote schoonmaak, die mij doet denken aan de lange structurele golftheorie van de Russische econoom Nicolaj Kondratiev, die na een periode van 60 jaar hoogconjunctuur (1950-2008) overgaat in een overgangsperiode van decennia waarin alle ballast wordt vernietigd en slechts die waarden behouden blijven die voor een nieuwe lange structuurgolf bruikbaar zijn. Wij hebben in de vorige overgangsperiode(1929-1950) met de instorting van de financiële waarden, aandelenkoersen en banken die bij bosjes omvielen, de Groote Depressie, diepe armoede, zware werkeloosheid en uiteindelijk een Wereldoorlog en daarna het puinruimen, gezien hoe groot en zwaar de lasten daarvan waren voor de toenmalige maatschappij. Het kan nog wel vele jaren duren voordat er afscheid is genomen van de Nieuwe Vrijheid (neo-liberalisme, vroeger geheten het kapitalisme) met zijn enorme hoeveelheden (gratis) geld dat wordt geschapen, de ballonnen in de koersvorming op de aandelenbeurzen die instant worden gehouden door de centrale banken, een opgeblazen banksysteem en een samenleving die leeft met een industrieel productiesysteem met fossiele brandstoffen en gevoed wordt met hebzucht en egoïsme. Dat moet eerst afgebouwd dan wel vernietigd worden. Ik voel me zeker geen doemdenker maar een realist, alhoewel ik me wel realiseer dat lezers zich af zullen vragen wat dat voor hen gaat betekenen. Het enige wat ik daarover kan zeggen is dat we onzekere tijden tegemoet gaan en dat onze KK’s de weg kwijt gaan raken. Uiteindelijk zullen nieuwe leiders bouwmeesters aan het werk gaan zetten die de blauwdrukken gaan maken voor de samenleving van nieuwe generaties. Maar in die tussenperiode zullen de bestaande krachten met grote belangen in het bestaande systeem alles in het werk stellen deze te behouden, tegen elke prijs. Daardoor zal de overbrugging naar de volgende periode van hoogconjunctuur langer duren dan noodzakelijk is.
Naschrift. Ik vraag mij af hoe historici over 50 jaar zullen kijken naar de huidige periode en zich zullen afvragen waarom wij ons niet realiseerden hoe ernstig de situatie was en hoe onze leiders daarop reageerden. De Engelse econoom John Maynard Keynes analyseerde 90 jaar geleden de Groote Depressie van de 30er jaren, die werd ingezet met de beurscrach van 24 oktober 1929. Zijn oplossing was dat op het moment dat de handelsactiviteiten, door welke oorzaak dan ook, dalen de overheden de buffers die ze (zouden) hebben (moeten) opgebouwd moeten gaan inzetten in nieuwe projecten, die in de toekomst renderend zijn. Onze toenmalige leiders deden dat maar mondjesmaat. Ze starten wel werkprojecten, zoals het Amsterdamse Bos, maar lieten die uitvoeren door werkelozen, zonder daarvoor meer te betalen dan hun werkeloosheidsuitkering. Er werd vooral pragmatisch gehandeld en geen cent meer uitgegeven dan hoogst noodzakelijk was. Het verworven bezit moest behouden blijven. Wij zitten nu in een ‘dual situation’: er is een corona-besmetting met maatregelen die een groot deel van de activiteiten plat leggen: openbaar vervoer, horeca, toeristen-industrie, luchtvaart, uitgaansleven, recreatie, kunst- en cultuur, MKB en specifieke bedrijfstakken en bedrijven die allemaal financieel ondersteund worden door de overheid en de banken. Maar niemand realiseert zich dat hier sprake is van verliesfinanciering, weggegooid geld dus dat vooralsnog niet rendeert. Nieuwe kredieten verstrekken, bedrijven uitstel van betaling geven levert geen omzet op en geen winst, het schuift alleen de verliezen naar voren. Daardoor krimpt de economische activiteit. Meer gratis geld in de markt pompen is volstrekt zinloos, het verstoort alleen maar de prijsvorming op de financiële markten en jaagt de huizenprijzen op.

Jan Blankestein Amstelveen, 2 mei 2020



Terug