De enorme uitdaging waarvoor wij staan, een visie van J. L. Blankestein


Aan de vooravond van het jaar 2022.
De Pater Familias schrijft een brief aan (klein)kinderen over hoe hij naar de toekomst kijkt en hoe hij denkt over wat ons nog te wachten staat. Het is vandaag de dag van de oliebollen, samen eten en drinken en proosten op het Nieuwe Jaar. Dit jaar zal voor velen een eenzaam Oud en Nieuw zijn door de corona-lockdown, ook geen vuurwerk, wel op veel plaatsen carbid schieten en natuurlijk de oudejaarsconferences, vooral over premier Rutte en minister Hugo de Jonge, over corona, omikron, wappies, de kabinets(in)formatie, Pieter Omzigt en hoe Max Verstappen en Sifan Hassan de sportman en -vrouw van 2021 werden. Dat was het verleden maar hoe ziet de toekomst eruit? Er zijn drie onderwerpen die het beeld bij deze jaarwissel sterk bepalen:

1. De corona-crisis en de onzekerheden rondom omikron;

2. De financieel/economische ontwikkelingen als gevolg van het monetaire beleid van centrale banken;

3. Het aantreden van het kabinet Rutte IV en de uitdagingen waarmee de samenleving wordt geconfronteerd en de boedel die Rutte III achterlaat.

Ik beschouw de recente ontwikkelingen van de corona-besmettingen vanuit een breed perspectief. Recentelijk las ik “Stop de massavaccinatie, juist om de evolutie van het coronavirus af te remmen, van de natuurkundige Dr Daniël Miedema. Daarop kwam veel commentaar in de (sociale) media. Door de hele bevolking te vaccineren, zorgen we ervoor dat een resistente variant van Sars-CoV-2 gaat groeien. Hierdoor lopen kwetsbaren gevaar, omdat de vaccins er dan niet meer tegen werken.” Maar ik hoor ook Jaap van Dissel zeggen dat de snelle stijging van de omikron-besmettingen en een veel ernstiger ziektebeeld hebben, zodanig dat er dagelijks wel meer dan 100 IC-opnames kunnen gaan plaatsvinden. Maar zegt van Dissel ook het zijn aannames en er is geen enkele garantie dat het virus zo gaat reageren. Ik heb corona al gehad en vertrouw nog op de natuurlijke antistoffen. Onze samenleving is door de deskundigen en de overheid, gesteund door de dagelijkse talkshows, gestimuleerd zich te laten “vaccineren, vaccineren, vaccineren” en nu ook te “boosteren, boosteren, boosteren”. 12 miljoen mensen werden verleid zich dubbel te laten vaccineren, maar 6 maanden later werden dagelijks tussen de 15.000 en 25.000 geregistreerde en on-geregistreerde gevaccineerde personen met corona besmet. Toch blijven de deskundigen en een deel van de politiek in dat ‘sprookje’ geloven, omdat gevaccineerden een mildere ziekte doormaken. Honderd jaar geleden heerste de Spaanse griep die veroorzaakt werd door het griepvirus Influenza A type W1N1. Er stierven wereldwijd, stel 50 miljoen mensen aan, maar de besmette personen vormden bij 75% groepsimmuniteit, die ontstond op basis van natuurlijke antistoffen. Na 2 jaar was de epidemie voorbij. Ook COVID-19 (corona) is ook een afgeleide van dit griepvirus. Wij zijn nu bijna 2 jaar na het ontstaan van de alfa-variant en de verwachting is dat we nog jaren zullen moeten leven met corona-varianten. Het grote verschil ten opzichte van 100 jaar geleden is dat de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) heeft gekozen voor een aanpak middels vaccins kunstmatige antistoffen). Als 75% zich laat vaccineren is corona voorbij, was begin dit jaar het credo van premier Rutte en minister de Jonge. Maar de realiteit was anders, want met kunstmatige antistoffen werkte die formule niet, als gehoopt en verwacht. Al 87,4% van de bevolking is dubbel gevaccineerd plus hebben al 3 miljoen mensen corona gehad en hebben nu natuurlijke antistoffen, maar toch ontstond er geen groepsimmuniteit, wel een nieuwe variant, de omikron, die veel besmettelijker is dan de delta-variant. Hoe de omikron zich in de komende maanden zal gaan ontwikkelen kunnen de deskundigen nog niet aangeven, alleen op korte termijn zal omikron dominant worden ten opzichte van de delta-variant. Het gevaar is dat een bezetting van 3.000 ziekenhuisbedden code zwart veroorzaakt.
De waarde van vaccineren wordt steeds meer in twijfel getroffen. De Franse viroloog en Nobelprijswinnaar Prof. Luc Montagnier (89) stelde jaren geleden al dat juist door de vaccins (met kunstmatige antistoffen) nieuwe varianten van het corona-virus worden ontwikkeld, die blijven besmetten, waardoor de epidemie jaren kan duren voordat er sprake is van groepsimmuniteit op basis van natuurlijke antistoffen. De meest veilige groep Nederlanders waren tot dusverre de 3 miljoen mensen die al besmet zijn. De 12 miljoen die dubbel gevaccineerd zijn wanen zich beschermd tegen besmetting, door de QR-code, maar dat zijn ze niet allemaal.
Neem de corona-aanpak van minister de Jonge. Hij zette in op bestrijding van de besmettingen door middel van massale injectie. Het vertrouwen van het volk in het corona-beleid van het kabinet Rutte III is gedaald door het ontbreken van een lange termijn visie en beleid van opgelegde beperkingen (vrijheidsbeperkingen). De vaccins hebben niet voor iedereen de bescherming geleverd die was toegezegd. Iedere dag weer worden meer dan 10.000 besmettingen vastgesteld bij dubbel gevaccineerden, waarvan er een aantal moeten worden opgenomen in een ziekenhuis/IC. Mogelijk ook als gevolg van een zwakke gezondheid. De oversterfte, zoals die wordt berekend door het CBS bedraagt momenteel 1.000 per week. Het is onduidelijk waaraan die mensen sterven. De deskundigen (RIVM en OMT) en de premier hebben inmiddels al toegegeven dat de bescherming van de vaccins in de loop van de tijd terugloopt en dat gevaccineerden toch besmet kunnen raken, in veel gevallen gelukkig in een milde vorm. In ieder geval is de dank van de overheid voor de 12 miljoen Nederlanders, om zich te laten vaccineren, beloond met een coronas-pas (QR-code) waarmee mensen zich in een beschermde omgeving zouden kunnen bewegen (horeca, evenementen, dagjes uit), het heeft niet het gewenste resultaat opgeleverd. Omdat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de overheid selecteren op data die gepubliceerd worden, kan geen helder beeld worden gevormd waarop het corona-beleid wordt uitgevoerd. Hoe veilig is een boosterprik in het algemeen en specifiek voor (zwangere) vrouwen en ouden van dagen? Voor de goede orde: de boosterprik geeft geen extra bescherming tegen besmetting, wel tegen ernstige ziekten, zegt de farmaceut. Onlangs kwamen de verpleeghuizen naar buiten met de melding dat er momenteel weer net zoveel verpleeghuis-ouderen aan corona sterven als voor de vaccinaties. Vaccineren hielp voor deze groep dus niet. Het zijn maar signalen maar het zet vraagtekens bij het zetten van prikken bij oude kwetsbare mensen in een poging corona te beteugelen. In ieder geval heb ik twijfels over het corona-beleid dat het kabinet Rutte III voerde en door een meerderheid van het Parlement werd gesteund, maar nog maar door 16% van het volk. Ik probeer mijn mobiliteit tot een minumum te beperken, hou voldoende afstand en draag mondkapjes ook waar dat niet is voorgeschreven. Mijn Kerst was eenzaam en alleen. Vaccineren en boosteren is slechts een kunstgreep die tijdwinst oplevert, maar groepsimmuniteit naar achteren schuift.
De dagelijkse instroom van geregistreerde besmettingen en al diegenen die wel besmet zijn in een milde vorm maar zich niet laten testen omdat ze denken dat het wel meevalt omdat ze toch gevaccineerd zijn, is niet het grootste probleem. Ook niet de mensen, die zich positief getest hebben door middel van de zelftest thuis. Wel het aantal van 1½% van hen die moeten worden opgenomen in een ziekenhuis. Dat zou dan betekenen dat 98% van de besmette personen er met een milde vorm vanaf komen. Maar hoe ernstig is dat ‘milde griepje’ dan? Het credo is dat we ons voor moeten bereiden op een jarenlange periode met corona. Tot slot twee kanttekeningen: verpleeg alle besmette corona-patiënten, die nu in ziekenhuizen verblijven in enkele ziekenhuizen verspreid over het land, zodat alle andere ziekenhuizen de wachtlijsten voor dringende behandelingen kunnen starten met afbouwen. Maar begin daar vandaag mee en niet morgen. Accepteer dat mensen een milde vorm van besmetting krijgen.
Terugkijkend naar het corona-beleid en de wijze waarop de premier en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) hebben gecommuniceerd met het volk, kom ik tot geen andere conclusie dan dat het kabinet Rutte III tekort is geschoten. Ik wijt dat aan een gebrek aan kennis op velerlei terreinen, kennis van het virus, de gevaren voor de bevolking van de besmettingen (alfa was veel gevaarlijker dan delta en over omikron weten we nog te weinig), sociaal/maatschappelijke gevolgen, het wel of niet subsidiëren van het getroffen bedrijfsleven en logistiek. Minister de Jonge was zwak door te regeren van het ene feit naar een aanname enkele weken verderop, waardoor diepte investeringen uitbleven en door het gebrek aan visie van de premier. Wat ook zwaar meeweegt zijn de sociaal/maatschappelijk gevolgen die corona meebrengt. Wat ook zeker meespeelt is het feit dat het kabinet zich uitsluitend heeft laten adviseren door het OMT en het RIVM (medische deskundigen), hetgeen een beperkte blik opleverde. Er had vanaf het begin een team van deskundigen met een brede blik op de samenleving gevormd moeten worden, ik denk dan aan sociologen, filosofen en logistieke planners, die de regie mede hadden moeten voeren. Door het ontbreken van die kennis werd de besluitvorming een hoppende beweging, steeds met een beleid voor enkele weken en daarna zien we wel weer verder. Dan hadden corona-patiënten verpleegd moeten worden in b.v. een aantal gespecialiseerde ziekenhuizen, zoals dat 100 jaar geleden ook gebeurde met tbc-patiënten. Maar over dit voorstel las ik een kritische reactie van een specialist, werkzaam in een ziekenhuis, die stelde dat de corona-zorg en de reguliere zorg voor een patiënt niet gescheiden mogen worden. Daar heb ik begrip voor, zolang die ‘zorg’ niet voortkomt uit lagere inkomsten voor ziekenhuizen (het verdienmodel voor ziekenhuizen en specialisten). Want daarmee wordt wel een chaos in de ziekenhuizen met lange wachtlijsten en een code zwart voorkomen. Is het verklaarbaar dat medische deskundigen en personen die bij het proces betrokken zijn, in de sociale media worden bedreigd. Ik praat dat zeker niet goed, maar begrijp het wel. Het volk heeft de laatste jaren meer mogelijkheden ter beschikking gekregen om hun mening over beleid te delen met anderen. Maar als je wilt dat je mening wordt gehoord, bereik je dat niet door het in een werkgroep te bespreken. Hoe breng je jouw anti-stem voor het voetlicht, zodanig dat het de Haagse politiek bereikt en dat er bereidheid is dat mee te nemen in de afwegingen voor de besluitvorming. Maar als de anti-stemmen maar blijven horen dat vaccinatie en boosteren de enige oplossingen zijn het virus te bestrijden in combinatie met het terugbrengen van de contactpunten en het aantal dagelijkse besmettingen te hoog blijft, dan daalt het vertrouwen in het corona-beleid zienderogen. Het moet gaan om daden en niet om woorden. In dat laatste is de premier een meester, in het eerste schiet hij ernstig te kort. We gaan het jaar uit met een buitengewoon somber gestemd kabinet over de omikron-variant en de toekomst voor corona. Steeds weer bleken eerdere prognoses te rooskleurig te zijn geweest. Wat ons te wachten staat over de gevolgen van de omikron-variant weten de deskundigen en de overheid nog niet. Er zijn modellen gemaakt, die zijn onderbouwd met ervaringen van de alfa- en deltavariant en summiere informatie uit Zuid-Afrika, Engeland en Denemarken en aannames wat er allemaal kan gaan gebeuren. Maar zegt Jaap van Dissel ‘het kan ook positiever verlopen dan het model waarop de overheid besloten heeft voor een strenge Kerst/Oud en Nieuw lockdown van 4 weken. En voor een verder verloop van omikron hangt alles af van de mate waarin dit nieuwe virus zich gaat ontwikkelen: het gaat vriezen of het gaat dooien. Veel zal ook afhangen welke bewindspersonen op VWS komen in het nieuwe kabinet, wie en met welk beleid.

Ik schets de huidige financieel/monetaire situatie, herfst/winter 2021, vanuit de lange economische golftheorie van de Russische econoom Nikolaj Dmitrievitsj Kondratjev (Goloejevskaja, 1892-Moskou 1938, gefusilleerd door Stalin). Begin jaren 20 van de vorige eeuw (1920-1929) deed hij onderzoek naar de relatie van bewegingen in de goederenprijzen en het investeringsgedrag. Hij onderzocht zowel de hoogtepunten als dieptepunten in de economie. Hij kwam tot het inzicht dat er al sinds het begin van de vrije markt, vanaf 1770, zich bepaalde constante golfbewegingen voordeden.
De grondlegger van die filosofie was de Schotse moraalfilosoof Adam Smith (1723-1790), een pionier van de politieke economie. De verlichting speelde in dit proces een belangrijke rol. Tijdens de verlichting ontstond deze moderne economie. De verlichte ideeën die werden toegepast op de samenleving draaiden voornamelijk om tolerantie, vrijheid en gelijkheid. Er was een sterke focus op vooruitgang: men geloofde dat de samenleving maakbaar was en verbeterd kon (en moest) worden. Hiervoor moesten traditie en (bij)geloof plaatsmaken voor het gebruik van het verstand, de rede. De verlichtingsidealen uitten zich in revoluties, zoals die in Amerika (de Amerikaanse revolutie in 1776), Engeland (de Glorious Revolution in 1688) en Frankrijk (de Franse Revolutie in 1789 met ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’). Die strijd om gelijke rechten wordt nog steeds gevoerd, want de armen zijn tijdens de corona-epidemie weer armer geworden en de rijken rijker.
Kondratieff stelde vast dat binnen het systeem van de vrije markten, gecombineerd met het kapitalisme, zich cycli voordeden die door hem werden onderverdeeld in lange economische golven van 50 tot 60 jaar. Deze golfbeweging wordt de Kondratieff-golf genoemd en is de langste economische golfbeweging, die wij kennen sinds 1770. Kondratjev verdeelde deze subcycli nogmaals in vier perioden die hij aanduidde met de seizoensnamen. De lente zag hij als opbouwfase, de zomer als consolidatie, de herfst als de stabilisatie en de winter als de afrekenfase (het te gelde maken van het opgebouwde vermogen, achteroverleunend genieten van het gedane werk b.v. gaan reizen, cruises maken, een luxe leven gaan leiden, gaan speculeren). Ieder compartiment bestrijkt een tijdvak van gemiddeld 15 jaar en wordt afgesloten met een opschoning, een kleine schoonmaak, een milde recessie die tot doel heeft de doelstellingen te actualiseren en de neuzen weer dezelfde richting uit te krijgen. Na 50/60 jaar wordt deze cyclus, de lange economische golf, afgesloten met een grote schoonmaak waarin alle opgebouwde rechten en plichten, bezit en schulden moeten teruggebracht naar vormen, inhoud en omvang, waarmee een volgende generatie van start kan gaan met de herinrichting van een nieuwe samenleving met daaraan gekoppeld nieuwe uitdagingen. Deze wijsheid is niet nieuw, Al in de Oudheid, 8.000 jaar geleden was deze situatie al bekend in de wereld van toen, het Midden Oosten. In de Bijbelboeken Leviticus 25 en Deuteronomium 15 staat al dat na het zevende sabbatsjaar (49 jaar) een zogenaamd ‘jubeljaar’ moest worden gevierd. In dat jaar werden alle schulden aan volksgenoten kwijtgescholden en kregen de Israëlische slaven hun vrijheid terug. Daarmee kon in die tijden iedere 50 jaar een nieuwe generatie een herstart maken met een schone lei.
De technische vooruitgang begon in de 18de eeuw met de pomp, toen de machine, de stoomboot, de trein, de fiets, stroom, communicatie (telefoon, telex, telegram), vliegtuig, auto, typemachine, koelkasten, wasmachines en -drogers, centrale verwarming, raketten, maanlanding en dan computers, internet en navigatie. Deze vooruitgang in de afgelopen 250 jaar is niet vanzelf tot stand gekomen, die is bevochten met vallen en opstaan. De daarbij opgetreden welvaart moet in stand gehouden worden en daarop moeten volgende generaties van blijven profiteren, ondanks dat een deel van het daarbij ontstane vermogen wordt vernietigd. Op de fundamenten moet een nieuw statuut voor de samenleving worden gebouwd. Een herwaardering van de democratie en het neoliberalisme zijn onontkoombaar om deze dienstbaar te maken aan de samenleving.
Wij bevinden ons al 13 jaar, vanaf de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers, die op 15 september 2008 surseance van betaling aanvroeg, aan het begin van de opruimfase. De voortgang is traag verlopen omdat onze ‘Knappe Koppen’ (KK’s) alles in het werk stellen, met trucs en experimenten, om vooral alle macht, en bezit te beschermen tegen verlies en verval. Komend jaar komen we te staan op een kruising van wegen, waar principiële keuzes gemaakt moeten worden in welk tempo wij afscheid gaan nemen van de oude economie (industriële processen gestuurd met fossiele energie en de daarbij opgebouwde financiële geldstromen) en gaan bouwen aan de wereld van morgen. Er zijn krachten in ons land en de Westerse wereld die alles in het werk zullen stellen hun opgebouwde belangen en vermogens te behouden en zo lang mogelijk een weg blokkeren die naar een nieuwe wereld zal leiden. In Davos zal gesproken gaan worden over “The Great Reset” en in welke mate, naast de macht van het ‘grote geld’ ook aandacht zal zijn voor democratische mechanismen, die de belangen van burgers in dit proces behartigen. Een ding staat voor mij vast dat doel zal door nieuwe generaties moeten worden bevochten. Dat krijgt de jeugd niet in de schoot geworpen. Dat proces kan nog wel 15 jaar duren en of dat vreedzaam verloopt kan ik niet garanderen.
Ik hou rekening met de mogelijkheid dat het financieel/monetaire beleid van de zogenaamde KK’s en de sociaal/economische gevolgen daarvan zullen eindigen in een chaos. Ik heb geen goed gevoel over de afloop van de gigantisch opgebouwde schuldensamenleving gekoppeld aan een extreem laag rentebeleid in de Westerse wereld. In combinatie met stijgende prijzen, de inflatie is hier in de afgelopen 39 jaar en in de VS in de laatste 40 jaar nooit zo hoog geweest, en het ontnemen van onderliggende waarden van ons geld, is ons geld straks geen stuiver meer waard. De utopie van onbeperkte gratis geld creatie bestaat niet, ook al streven de KK’s (de centrale bankiers) dat ideaal wel na. Uiteindelijk zal de enorme geldberg, die is opgebouwd, worden vernietigd. Pas dan kunnen we met de herinrichting beginnen. Er is mij vaak gevraagd op welke wijze en wanneer die totale chaos zal uitbreken, die zal leiden tot het geheel dan wel gedeeltelijk verloren gaan van ons (spaar)geld, beleggingen, opgebouwde pensioenen? Daar kan ik geen antwoord op geven. Tijd, plek en aanleiding van zo’n proces zijn nooit exact aan te geven.
Ik kan wel enkele mogelijkheden aangeven. Ik benoem de inslag van een meteoriet op aarde, zonnestraling met voor de aarde desastreuze gevolgen voor de leefbaarheid, maar ook natuurrampen van grote omvang, als een tsunami of aardverschuiving die b.v. het oosten of het westen van de Verenigde Staten treft, grootse vormen van cyber-criminaliteit op wereldniveau waardoor digitale systemen kunnen worden ontwricht of misschien wel een oorlog in Europa of elders in de wereld met een grote financieel/economische impact voor ons. Maar denk ook aan de klimaatveranderingen als gevolg van broeikasgassen, alhoewel de gevolgen daarvan zich niet op heel korte termijn zullen manifesteren. We moeten ons ergens op voorbereiden maar we weten niet exact waarop en wanneer.
Ik heb dit proces in mijn leven al meegemaakt. Na de lange economische golf van 1870-1929 ontstond de grote schoonmaak en dat ging rigoureus. In de periode vanaf 1 juli 1929 tot Black Thursday, 24 oktober 1929 spraken financiële en monetaire autoriteiten, waaronder topbankiers, ministers en rekenmeesters geruststellende woorden en verwachtingen uit. “We hebben alles onder controle, niet ongerust worden, heb vertrouwen in ons, ga gerust slapen wij waken over jullie”. Daarna, tot 8 juli 1932, daalde de DJIA met 89% tot een dieptepunt van 40,46 (thans 35.000). De crash werd gevolgd door de ‘Dertiger Jaaren’, met een zware depressie. Miljarden dollars aan spaargeld en investeringen in de VS gingen in rook op, waardoor bedrijven en particulieren hun leningen niet meer konden terugbetalen aan de banken. Er gingen 700 Amerikaanse banken failliet en de werkloosheid nam explosief toe. Van 1929 en 1933 liep de Amerikaanse werkloosheid op van 4 tot 13 miljoen mensen. In 1933 lag het percentage werklozen in de Verenigde Staten op 25%, was de industriële productie met de helft teruggelopen ten opzichte van de situatie vóór de beurskrach en waren de hoeveelheid geld en het prijsniveau vergeleken met 1929 gezakt met ruim 30% (deflatie). Doordat er sprake was van een wereldeconomie, waaide de crisis kort erna over naar Europa. Nederland was een rijk land met een harde gulden, dank zij de VOC, de overheersing van Nederlandsch Indië (het huidie Indonesië) en de verbouw van specerijen en de winning van olie (Shell). Ook in Nederland kwam de klap na de crash hard aan. Het waren de jaren van de grote werkloosheid, omgevallen bedrijven en banken en lage lonen. Er was nog geen WW, bijstand, kinderbijslag en AOW. De overheid kwam wel met steunmaatregelen. Een gezin met 5 kinderen (dat was toen geen groot gezin) kreeg ongeveer 11 a 12 gulden (€5,50) per week. Dat was te weinig om van te leven, maar net teveel om van te sterven. Werklozen moesten dagelijks komen stempelen om te voorkomen dat ze ergens een paar stuivers bijverdienden. Veel arme gezinnen werden ondersteund door kerkelijke instellingen.
Ik stam van het midden van de jaren dertig. Mijn ouders waren op 7 juni 1934 getrouwd. Mijn grootvader, van moeders kant, had 2 huizen onder één kap laten bouwen in Woerden aan een laan die liep naar de autoweg Utrecht-Gouda, Den Haag/Rotterdam. Eén voor zijn oudste dochter de andere voor mijn moeder. Mijn vader was rijksambtenaar bij het Departement van Oorlog. Ze moesten voor de financiering van het huis een hypotheek afsluiten van 1.500 gulden tegen een rente van 4%. Wij hadden in die tijd geen financiële problemen, we konden leven van het salaris van mijn vader als burgerambtenaar. Op 28 augustus 1939 werd de mobilisatie afgekondigd van het Nederlandse leger, wegens oorlogsdreiging. Op 1 september 1939 viel het goed uitgeruste Duitse leger Polen binnen, op 3 september verklaarden Frankrijk en Engeland (het Verenigd Koninkrijk) Duitsland de oorlog en was de Tweede Wereldoorlog een feit. Mijn vader werd, op enig moment, als dienstplichtige, opgeroepen en toen de Duitsers op 10 mei 1940, de vrijdag voor Pinksteren, Nederland binnenvielen heeft hij op de Grebbeberg (Rhenen) gevochten. Ik weet nog wel dat mijn moeder en ik toen ‘bang’ waren. Mijn vader werd na de capitulatie, op 2e Pinksterdag, krijgsgevangen gemaakt. Hij kwam half juni weer thuis. Hele familie blij!! Achteraf bleek dat mijn vader zware trauma’s had opgelopen, die hij nooit heeft kunnen verwerken. Hij is op 56-jarige leeftijd overleden. Mijn moeder had Joods bloed van haar vaders kant, maar hij was met een katholiek meisje uit Vreeswijk getrouwd, Anna Binnenveld, nadat hij als vrijwilliger had gediend in Atjeh en rond 1900 was teruggekomen met 20 pensioenjaren na 10 jaar dienst in Nederlandsch Indië en een zak geld. Later kreeg hij nog een Koninklijke onderscheiding voor zijn dienst daar. Op het neerslaan van de Atjeh (Noord-Sumatra) rebellen is nu niemand meer trots. Iedere tijd heeft zijn eigen wetten! Mijn moeder was een keurige vrouw, getrouwd met een nette man, gelovig en met haar Joodse achtergrond in de oorlog heeft ze geen problemen gehad. Ons huis was in de oorlog aangewezen als een van de huizen gelegen aan de laan, waar een Duitse officier (die overdag in de sportzaal van de bezette Hogere Burger School verbleef) kon worden ingekwartierd: om te slapen. Mijn moeder moest die kamer elke dag weer opruimen, want veel officieren, vooral uit Oost-Duitsland zaten vol met vlooien en luizen. Daar werd wel een kleine vergoeding voor betaald. Er waren onuitstaanbare Pruisen en vriendelijke Bayeren en Rheinlanders bij, die laatsten brachten sigaretten, koffie, chocolade en brood mee en schoven ‘s avonds in de huiskamer aan voor een kopje koffie. Dat waren gewoon vaders van een gezin met kinderen, die waren opgeroepen om het leger van Adolf Hitler te dienen. Veel kwamen voor kortere tijd. Wij hebben in de oorlog nooit grote problemen gehad met de ‘moffen’.
Van de oorlogstijd heb ik nog wel herinneringen. Wij lazen een Rotterdamse krant die de Maasbode heette en in het begin van de oorlog nog 12 keer per week in de bus viel. ‘s Morgens en ‘s avonds, maar niet op zondagavond en maandagmorgen. Maar ik herinner me ook dat we wel eens de Telegraaf in huis hadden, waar de avonturen van Tom Poes en Heer Bommel in stonden. Maar de Telegraaf was later een foute krant, die aan de kant van de Duitsers stond. Na de oorlog mochten ze een tijdje niet meer verschijnen.
Voedsel was in de oorlog een groot probleem. Eten werd gedistribueerd door middel van bonnen. Iedereen had bonkaarten. Ik ook. De hoeveelheden werden, naarmate de oorlog langer duurde, steeds kleiner. Ik ging na school regelmatig met een pannetje naar de gaarkeuken waar ik voor opa en oma dan in de rij stond voor een paar scheppen brandnetel- of aardappelsoep, met weinig voedingswaarde. Ze noemden dat watersoep. Mijn vader (Hennie) en moeder (Toos) en ik (Jantje) hadden een fiets, maar mijn grootouders deden alles te voet. Ik herinner me nog als de dag van gisteren dat mijn moeder mij 4 mei 1945 in de avond wakker maakte en mij vertelde dat ze van het Verzet gehoord had dat de volgende dag de oorlog voorbij zou zijn. Ik heb uitgebreid stilgestaan bij de oorlogstijd omdat hier naast de humane aspecten ook een enorme kapitaalvernietiging had plaatsgevonden.
5 mei 1945: Nederland was weer vrij, de Geallieerden hadden West Europa bevrijd van het Nazi-regime, maar het voedsel was nog heel schaars en bleef nog jaren op de bon. De oorlog was voorbij, er moest puin geruimd worden want de Duitsers hadden een ruïne achtergelaten toen ze in mei 1945 gedesillusioneerd op gestolen fietsen naar de ‘heimat’ terugkeerden. Rond 1950, we waren een straatarm land geworden, kon de wederopbouw, met Amerikaanse steun van het Marshallplan, beginnen. Dat was het begin van de laatste Kondratieff-golf (1950-2008).
Ik heb bewust het tweede deel van de grote schoonmaak van de lange golf van 1870-1929 meegemaakt, plus de gehele lang golf van 1950-2008 en de traag verlopende schoonmaak tot nu toe. Het verzet tegen het vernietigen van geld en macht is al 13 jaar onverminderd groot. Waar ik mij zorgen over maak is het (on)vermogen van onze zogenaamde Knappe Koppen verstandige besluiten te nemen. Ze maken zich veel drukker over hoe ze de fundamenten van de oude economie op een aangepaste wijze in stand kunnen houden dan de uitdaging aangaan met de inrichting van de samenleving van de toekomst voor de jongeren van nu en komende generaties. Is zo een proces onbekend: nee zeker niet, maar het is wel verloren tijd, kostbare tijd. Wie hebben daar de meeste baat bij: diegenen die momenteel over het grote geld en de macht beschikken en zij die daar financieel profijt van hem. De hele financiële industrie wereldwijd profiteert ervan: van centrale bankiers, tot vermogensadviseurs en fiscale juristen die producten leveren aan diegenen die belangstelling hebben voor belasting ontwijking en ontduiking op legale en illegale wijze en bestuurders die deze processen toestaan dan wel niet actief bestrijden. Maar er speelt momenteel ook een proces waarbij de waarde van het (spaar)geld van burgers en hun opgebouwde pensioenrechten wordt ontnomen, met andere woorden: geld wordt minder waard nu de inflatie gaat stijgen en er nog geen compensatie plaatsvindt. Het vrijgekomen geld van de geldontwaarding, b.v. als gevolg van het niet meer vergoeden van van rente, verdwijnt als gratis geld naar de geld- en kapitaalmarkten. Daarmee moet zogenaamd de economie worden gesteund, verwijzend naar de corona-epidemie. Dat gebeurt in de hele Westerse wereld, ook in ons land waar de staatsschuld met ca €100.000.000.000 is toegenomen, ca 25% van de totale schuld en we zijn nog niet aan het einde van dat proces. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft voor €7.000.000.000.000 de geld- en kapitaalmarkten verruimd. Onze overheid geeft het gratis geld met scheppen tegelijk uit, maar voorkomt daar tegelijk mee dat een broodnodige sanering van de economie wordt vertraagd. Het zou een onderdeel hebben kunnen uitmaken van de grote schoonmaak, maar ons bestuur deed het tegendeel. Welke politicus is zo gek om vrijwillig het bedrijfsleven te gaan saneren, de economische groei af te gaan remmen, de motor van onze welvaart, en geld te gaan vernietigen. Niemand, dat laat onze democratische staat niet toe. Wel te begrijpen maar niet te accepteren voor de jeugd. Uiteindelijk komt die sanering er toch, maar dan niet als gevolg van het politieke beleid maar als een onontkoombaar feit.

15 december j.l. presenteerden de informateurs Koolmees en Remkes het door de vier coalitiepartijen VVD, D66, CDA en CU gesloten coalitieakkoord “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst” op https://www.kabinetsformatie2021.nl/binaries/kabinetsformatie/documenten/publicaties/2021/12/15/coalitieakkoord-omzien-naar-elkaar-vooruitkijken-naar-de-toekomst/coalitieakkoord-2021-2025.pdf aan het Parlement. Vooruitkijken naar de toekomst is een pleonasme: Vooruitkijken kun je, volgens van Dale (12e Herziene uitgave), alleen maar naar voren (de toekomst). Daar had dus moeten staan “Omzien naar elkaar met een blik naar de toekomst”. Een dag later debatteerde de Tweede Kamer erover, daarna werd opnieuw Mark Rutte tot formateur benoemd. Vreemd, in het bedrijfsleven zou een directeur met een CV als die van de premier, nergens voet aan de grond krijgen, maar in ons politieke bestel hoef je alleen maar te kunnen praten als Brugman en dat kan hij. Het is maar zeer de vraag of dit kabinet de start in het Parlement ongeschonden doorkomt en of het ‘onderweg’ niet zoveel schade oploopt dat het ermee moet stoppen. Na de Tweede Wereldoorlog heeft nog nooit een 2e kabinet dat uit dezelfde coalitiepartijen bestond de eindstreep gehaald. Het lukte Willem Drees, Joop den Uijl en Ruud Lubbers niet en Mark Rutte nu wel met zijn toverformule “Meer elan?
Het coalitie-akkoord staat in de steigers: duidelijk is al dat er tientallen miljarden in de vorm van fondsen worden gestoken in klimaat, woningbouw en de aanpak van de stikstofcrisis, die niet worden verantwoord in de begroting. Onderwijs krijgt extra geld, maar niet voor een structurele verandering die hoog nodig is, maar voor het herstel van de achterstanden vanwege corona, en kinderopvang wordt grotendeels gratis maar alleen voor gezinnen met lage inkomens, waardoor de tweedeling in de samenleving wordt vergroot. Ook wordt op termijn rekeningrijden ingevoerd, maar, heeft de coalitie besloten, dat het pas in 2030 operationeel zal zijn. Het lijkt sympathiek voor progressief Nederland, maar het is regeren over je graf heen. Heel veel van de aangekondigde hervormingen en investeringen is het herstellen van de boedel die 3 kabinetten Rutte hebben achtergelaten: de bezuinigingen in de zorg, de jeugdzorg, het aardgas-dossier Groningen, de chaos bij de Belastingdienst met meerdere dossiers, het leningenstelsel, de sociale woningbouw, stikstof, broeikasgassen, pfas, fossiele energie. Er moet veel hersteld worden van wat er in het verleden allemaal fout gelopen is en dat vraagt om bekwame bestuurders. Na de laatste lange economische golf (`1950-2008) moet een grote opruiming plaatsvinden. De uitvoerders van het neoliberale beleid trachten, met alle hen ter beschikking staande mogelijkheden, grote hoeveelheden gratis geld fourneren door centrale banken waardoor er een enorme geldontwaarding plaatsvindt, te voorkomen dat het door hebzucht en egoïsme ontstane bezit (en macht) wordt vernietigd. Er moet een sanering komen voor de transitie van de oude economie (gedreven door fossiel) naar de nieuwe (duurzaam) en de daarbij passende sociaal/maatschappelijke zaken.
Veel van de grote uitdagingen waarvoor een volgend kabinet staat zijn aanzienlijk groter dan die in de komende drie jaar worden aangepakt. Er moet veel meer gebeuren dan Rutte c.s. zich hebben voorgenomen. In mijn optie is de Senaat in ons democratische bestel dat hier de regie kan en moet nemen.
Wij staan nu aan de vooravond van een herinrichting van de samenleving op basis van duurzaamheid, klimaat, natuur, milieu, ecologie, onderwijs en vele technische ontwikkelingen in quantum-computers, digitalisering, robotisering op basis van AI (kunstmatige intelligentie), gekoppeld aan sociaal/maatschappelijke onderwerpen als arbeid, inkomen, opleiding, her- en omscholing, wonen, zorg, privacy, veiligheid, en de staatsinrichting van Europa.
Gezien de complexiteit van opdrachten die moeten worden aangepakt was een breed gedragen kabinet een must geweest. Hans Wiegel ziet Rutte IV onderweg sneuvelen. Dan kan Kim Putters de volgende premier worden. Nu wordt de staatskas wagenwijd open gezet om alles te kunnen betalen, maar de staatsleningen die daarvoor nodig zijn moeten door volgende generaties nog wel even worden afbetaald. Voor het volgende kabinet liggen grote uitdagingen te wachten voor deze generatie en volgenden, waarvoor wijsheid een voorwaarde is. Maar voor mij is het nog geen uitgemaakte zaak dat een volgend kabinet er nu snel komt en kan gaan regeren, Er zijn teveel kritische geluiden hoorbaar in de media die kritische geluiden laten horen op de gepresenteerde beleidsvoornemens.

Jan Blankestein 02-05-1935 Amstelveen, 1e Kerstdag 2021



Terug