Monetaire- en financieel/economische problemen op komst, een visie van J. L. Blankestein


https://www.trouw.nl/verdieping/hoe-dnb-baas-klaas-knot-zijn-gezag-laat-gelden-in-europa-en-als-het-moet-voor-de-ecb-geldpers-gaat-liggen~b7801118/ Dirk Waterval schreef dit weekend in de Verdieping een artikel over het monetaire geweten van Klaas Knot, de Groninger uit Onderdendam, die als het moet, zelfs bereid zou zijn voor de ECB-geldpers te gaan liggen. Kortheidshalve verwijs ik voor de inhoud naar bovenstaande link. Ik plaats slechts een aantal kritische kanttekening over een project van geld in een wereld die sterk aan veranderingen onderhevig is. Ik doe dat in een context, waarmee Prof Dr Jacob de Haan, hoogleraar aan de RUG, de latere Prof Dr K. Knot, ondersteunde bij zijn promotie. Ruim een jaar geleden zit Klaas Knot bij Op1 en komt daar in gesprek met een Amsterdamse cafť-eigenaar en zegt daar dat 'de helft van de Nederlandse horeca-bedrijven er beter mee kan stoppen' want de economie en de maatschappij wordt na-corona niet meer als vůůr-corona. Dat bracht een schokbeweging tot stand: wat zei die centrale bankier nou? Maar Knot is een bekwame bankier en kent de gevolgen van de corona-pandemie die de wereld treft. Hij is ook een aimabele man, die in feite geen mens kwaad wil doen en nooit eens met zijn vuist op tafel slaat. Dus verontschuldigt hij zich voor zijn uitspraak. Dat had hij toen, daar niet moeten doen. Wat hij toen zei was de realiteit in wording, maar de politici, mogelijk bij gebrek aan kennis, wilden een droomwereld in stand houden.
Wij, ik schreef dat ook toen al, bankiers, economen en een enkele politicus, wisten toen al dat de panelen aan het verschuiven waren, alleen Rutte III koos ervoor te opteren om te vertellen aan het volk dat 'alles bij het oude zou blijven' als ze hem zouden volgen en hij stelde daarvoor veelal gratis financiŽle middelen beschikken, die de jongeren later zouden moeten betalen. Gezichtsbedrog, mooi weer spelen van andermans geld! Politici weten dat het volk niet houdt van onzekerheden en dus schep je een gefingeerd beeld, waar het volk en de door corona getroffen ondernemers rustig bij blijven, met de, toen nog, verkiezingen op komst. De prijs die volgende generaties daarvoor moeten gaan betalen kan best meer dan ?100.000 miljoen gaan bedragen.
Het is een complot van neoliberale beleidsmakers, politici en financieel/monetaire autoriteiten, die achter de geldschepping zitten en die in stand houden. En Klaas Knot is ťťn van hen, maar gelukkig nog iemand met een gezond verstand, die wel ziet welke schade aan de samenleving wordt toegebracht. Maar de (centrale) bankiers van na 2016, zijn niet meer de integere dienstverleners aan de samenleving van daarvoor, maar keiharde zakenmannen die er niet voor schromen om geld hier weg te halen voor andere doeleinden aan te wenden. De Italiaan Mario Draghi, geschoold bij Goldman Sachs, bestuurde de ECB als een dictator. Datgene wat hij besloot, terzake van het monetair beleid, werd uitgevoerd of alle centrale bankiers van de 19 eurolanden het er mee eens waren of niet. In feite besloten Draghi en zijn ja-knikkers het beleid dat gevoerd werd. Dat beleid veranderde ons geld, gedekt door 'waarden', in een waardeloos ruilmiddel en verving dat door geld dat gerelateerd is aan de koopkracht, het prijspeil uitgedrukt in een de-/inflatie index. En niemand heeft hem en zijn trawanten ooit toestemming verleend voor deze transitie. Wopke Hoekstra (CDA), minister van FinanciŽn, kreeg van de presidente van de ECB, Christine Lagarde, te horen dat ze voor onze spaarders en pensioenfondsen, die in totaal 2 biljoen euro vertegenwoordigen, niets kon doen omdat dat nu eenmaal het gevolg was van het gevoerde monetaire beleid (gratis rente en een berg met geld) en dat wij dat moesten zien als onze (Nederlandse) bijdrage aan een verenigd Europa. Hij knikte 'ja en amen'. Met andere woorden: ons geld gaat naar de armere Zuidelijke landen, waardoor zij iets minder arm worden en wij iets minder rijk. Was het maar zo simpel. De problematiek is en was veel complexer: de economische en financiŽle belangen en behoeftes liggen zover uiteen dat de 19 eurolanden nooit een eenheid zullen vormen. We kunnen samen wel handelen en cultuur uitwisselen, maar samen geld delen dat is een stap te ver. Daarvoor is de waarde van de euro voor de Zuidelijke eurolanden veel te duur en voor de Noordelijke landen te goedkoop. Daarvoor liggen de staatsschulden van de Noordelijke en Zuidelijke landen te ver uiteen en is de internationale financiŽle status te verschillend. Wij worden het slachtoffer van maffia praktijken waarvoor onze beschaafde en begaafde wetenschapper Knot wordt gebruikt. Hij was niet de harde onderhandelaar die Draghi c.s. kon pareren en de Nederlandse belangen kon verdedigen. Er werden strategische veranderingen doorgevoerd waardoor de ECB zich ging opstellen als uitvoerder van de neoliberale doelstellingen (niet alleen de vrije markt maar ook ons geld ten dienste stellen van de financiŽle markten). In feite is hij veel te goed voor deze wereld en daardoor een slechte centrale bankier als het gaat over het behartigen van de belangen van ons opgespaarde geld.
De monetaire wereld is door en na Mario Draghi c.s. drastisch veranderd. Beschaafde mensen worden buitenspel gezet en hun macht wordt gebruikt voor de behartiging van Europese financieel/monetaire belangen. Geld is macht geworden en dus interessant voor een maffiose aanpak.
Tien jaar staat de centrale bankier Klaas Knot voor ťťn van de grootste uitdagingen ooit: het monetair blussen van de corona-brand. Namens Nederland zit hij samen met de andere nationale bankpresidenten in de 'governing council' van de Europese Centrale Bank (ECB), en die heeft astronomische steunpakketten lopen. Alleen al tijdens corona pompt de ECB 1850 miljard aan nieuw-gedrukte euro's door de Europese economie. Er zijn landen bij die mťťr baat hebben bij dat soort steunprogramma's dan andere, bijvoorbeeld omdat ze zonder die steun zullen verdrinken in de afbetalingen van hun staatsschuld. Vandaar dat het afbouwen ervan, na corona, geheid voor spanningen gaat zorgen. Toch zal dat moeten, zegt de Groningse hoogleraar politieke economie Jakob de Haan resoluut. Tijdens corona is natuurlijk steun nodig vanuit centrale banken, maar dit pakket noemt hij 'een gedrocht'. "Het gaat veel te ver en veel te hard." De hoogleraar vreest dat het bijdrukken van geld eeuwig kan doorgaan als niemand daar tegen optreedt. Knot staat voor een grote uitdaging: hij tegen de financiŽle macht van het neoliberalisme. De macht van de financiŽle markten en de onmacht van de centrale banken. Hun afhankelijkheid van het neoliberale systeem. Knot wordt gezien als een bekwame centrale bankier, theoretisch geschoold, maar of hij daarmee voldoende bagage heeft om de drukpersen van het geld stop te zetten, is de grote vraag en ook onzekerheid. Zo begint hij in de loop van dit jaar als voorzitter van de Financial Stability Board, een prestigieus instituut in het Zwitserse Bazel, dat sinds 2008 moet voorkomen dat de wereld zich opnieuw in een kredietcrisis verliest. Misschien nog opvallender: zijn recente toetreding tot de 'groep van 30', een extreem exclusieve economische denktank waarvan de dertig vooraanstaande denkers een lidmaatschap voor het leven hebben - Knot kon vorig jaar pas uitgenodigd worden toen er iemand overleed. Hij bevindt zich er in gezelschap van meerdere Amerikaanse ministers van financiŽn (onder wie de huidige, Janet Yellen), van Nobelprijswinnaar Paul Krugman, een handjevol Harvard-professoren en de baas van de Chinese centrale bank Yi Gang. Maar is dat een garantie dat er geen nieuwe monetaire crisis ontstaat?
Ik zet een stap terug om 'de problematiek van twee actuele zaken' in een context te plaatsen: de gevolgen van het monetaire beleid en het inrichten van de samenleving van morgen, waarbij onze jongeren niet de prijs moeten gaan betalen van het politieke beleid van de oude garde. Het is maart 2016 als Draghi c.q. de ECB start met een opkoopprogramma van staatsobligaties van ?60 mrd per maand (dat is 180% van de Nederlandse staatsschuld per jaar) met nieuw-gecreŽerd geld. Dit project zaait direct verdeeldheid. Dat bijdrukken door de ECB is niet zonder risico's. Het lijkt zeepbellen te creŽren in aandelen- en huizenmarkten. Die zeepbellen kunnen knappen, met ontwrichtende gevolgen. Ondertussen zijn veel Duitsers en Nederlanders woest omdat de rente erdoor daalt - funest voor hun spaarrekeningen en pensioenopbouw. Maar het is en blijft de Mario Draghi show. Er wordt overlegd, er is zogenaamd inspraak binnen de ECB, maar er wordt uitgevoerd wat Draghi voorschrijft. Ik vraag mij wel eens af of hij van oordeel is dat hij, Draghi, en hij alleen, weet hoe het moderne monetaire beleid moet worden uitgevoerd en een aantal centrale bankiers, waaronder Knot, nog steeds van de oude stempel zijn en niet inzien dat ze 'met oude meuk, geen nieuwe problemen kunnen oplossen. De vraag had echter moeten zijn of met de nieuwe aanpak, veel gratis en goedkoop geld in de markten pompen wel gaat leiden tot het gewenste resultaat en niet tot het tegenovergestelde: een enorme implosie van het financieel/monetaire systeem? Het ziet ernaar uit dat de gepleegde aannames niet gaan leiden naar het eeuwige walhalla op de financiŽle markten. Aan de orde had moeten komen of het ontnemen van 'waarde' aan het geld het vertrouwen erin niet zou aantasten. De situatie van nu is dat er $35.000/29.000 euro betaalt wordt voor 1 bitcoin en dan is de vraag wat een dollar en een euro dan nog waard is, want een bitcoin heeft geen enkele intrinsieke waarde anders dan 'lucht'. Daarmee heeft er in feite een enorme waardevermindering plaatsgevonden, zonder dat iemand zich dat heeft gerealiseerd.
Prof Dr Arnoud Boot, hoogleraar in ondernemingsfinanciering en financiŽle markten aan de Universiteit van Amsterdam, een gezaghebbend econoom, heeft recentelijk geconstateerd dat het kabinet er in tijden van onzekerheid voor koos om de economie te bevriezen, dat onderschrijft hij maar door die strategie nu langer in stand te houden, houdt het kabinet innovatie tegen. "Als je geen idee hebt wat er aan de hand is en hoe de toekomst eruitziet, is het geen gek idee om de economie te bevriezen met overheidssteun". "Maar we moeten er rekening mee houden dat de economie wel moet veranderen. De wereld staat niet stil. Bedrijven moeten op zoek naar nieuwe kansen. En daar moeten ze een prikkel voor voelen." Zonder die prikkel komt, volgens Boot, het zombie-effect om de hoek kijken. Hij zegt dat er twee manieren zijn waarop een bedrijf een zombie kan worden. De eerste: het bedrijf liep al niet lekker voor de coronacrisis, maar kan nu dankzij de steun de tent wat langer draaiende houden. De tweede: een bedrijf zit klem door de corona-crisis en zoekt nu niet naar nieuwe kansen doordat er nog overheidssteun is. Zonder steun zouden die ondernemers moeten innoveren of failliet gaan, waardoor ze ruimte maken voor bedrijven die wel innovatief zijn, zegt de hoogleraar. "Bedrijven die slecht draaien worden met steun niet tot orde geroepen, waardoor er minder innovatie is." De oplossing volgens Boot: de overheid is gedwongen minder ruimhartig te zijn naar ondernemers, zelfs al is dat op het eerste gezicht een slechte keuze omdat er dan meer bedrijven failliet gaan. "Levensvatbare bedrijven die klem zitten ondersteunen, heeft ook de komende tijd logica, maar te veel steun houdt vernieuwing tegen." Overheid, accepteer dat er bedrijven failliet gaan, ook als dat betekent dat je de royale gratis overheidssteun moet afschrijven. De vraag moet nu aan de orde komen hoe het 'nieuwe normaal' er uit gaat zien. Niet alleen de economie, ook de inrichting van de maatschappij en de samenleving. Denk dan niet alleen aan de verduurzaming (klimaat, milieu, natuur, biodiversiteit) door verlaging van de CO2-uitstoot, maar ook over de sociaal/maatschappelijke gevolgen van robotisering, werken met algoritmen, digitalisering van de samenleving onder meer de gevolgen van de quantum-computer, arbeid, opleiding, her- en omscholing, privacy, veiligheid, internet of things en de beheersing van de macht van data. In welke wereld gaan onze jongeren en hun nakomelingen leven? Wij moeten nu voorkomen dat zij de moderne slaven worden van het groot-kapitaal!

EPILOOG Van mensen die ergens kritiek op leveren wordt verwacht dat zij ook de oplossing geven voor de problemen die ze aan de orde stellen Voor het eerste item, het monetaire beleid van de ECB, is geen kant en klare oplossing voorhanden. Er is veel te veel geld in omloop gebracht, waardoor ons geld zijn 'waarde' is ontnomen. Dat is een complexe materie want al het overbodige geld, waar momenteel geen bestemming voor is in de wereld, anders dan het financieren van verliezen, uit de markt halen (door ingekochte staatsobligaties terug te verkopen aan beleggers) zal veroorzaken dat de 'luchtbellen' leeg zullen lopen met als gevolg dat veel kapitaal verloren zal gaan. Dan kan er een beweging ontstaan dat schuldeisers hun vorderingen gaan opeisen van partijen die hun geld als sneeuw voor de zon hebben zien verdwijnen. Dat zal dan gevolgen hebben voor banken, financiŽle partijen met risicovolle posities, verzekeraars en burgers met hypotheken en leningen. Dat kan een enorme chaos veroorzaken op de financiŽle markten. Dat is de reden dat de centrale banken nog steeds geld in de markten blijven pompen. In principe zijn er drie opties: stoppen met het opkopen van vastrentende waarden door de centrale banken, het gaan afstoten van ingekochte staatsleningen of doorgaan met het huidige monetaire beleid. Ervan uitgaande dat de centrale banken opteren voor 'alles of niets' zullen ze vooralsnog geld in de markten blijven pompen en nemen daarmee het risico dat de inflatie gaat stijgen. Nu kost een volkorenbrood 1,60 euro, over een jaar wellicht 16,00 euro en over 1Ĺ jaar 160,00 euro. Wie het weet mag het zeggen. Terzake van het tweede item, bij het verlenen van gratis overheidssteun wordt de rekening doorgeschoven naar volgende generaties. De jongeren worden daarmee opgezadeld. Als de financieel/monetaire chaos, zoals hierboven ontstaat, is er weinig te redden. Weliswaar is 'steen' waardevoller dan 'geld', maar koophuizen zullen in waarde dalen omdat eigenaren hun verplichtingen niet meer kunnen nakomen. De politiek maakt zich druk over het meer en intensiever communiceren van de overheid met het parlement. Dat is prima, maar de hoogste prioriteit is de bouw en inrichting voor de samenleving van volgende generaties. Dat moet niet in handen komen van de politiek, maar van daarin gespecialiseerde bouwmeesters. Het zit allemaal veel complexer in elkaar als dat politieke leiders ons willen doen geloven. Daarbij speelt ook een rol dat het opruimen van het fossiele tijdperk moet gebeuren door de vervuilers die dat hebben veroorzaakt en worden betaald door diegenen (aandeelhouders) die het gewin hebben geÔncasseerd.

J.L. Blankestein 31 mei 2021


Terug