Mijn Kerstboodschap 2019


Kerstmis staat voor vrede op aarde en de geboorte van een kind waarvoor geen plaats was. Hij werd na zijn geboorte in het stro gelegd in een voederbak voor beesten, anno 2000 jaar geleden. Het Kerstverhaal gaat over een man en zijn verloofde, een hoogzwangere vrouw, en een ezel die in tien dagen te voet een afstand aflegden van 160 km, van een klein stadje in Galilea, Nazareth waar zij woonden, naar Bethlehem, in het Koninkrijk Juda, beiden gelegen in het huidige Israël en tijdens het begin van de jaartelling onder bestuur van de Romeinse keizer Augustus, om zich te laten inschrijven in de registers van de landvoogd Quirinius. Direct na aankomst in Bethlehem beviel de vrouw van een jongetje, ze noemden hem Jezus, wat in die tijd betekende "Jahweh is redding", een gebruikelijke jongensnaam toen. In dit Kerst-epistel schenk ik aandacht aan 'hoop en vertrouwen' die dat kindje de wereld 2000 jaar geleden heeft gegeven. Ik spreek veel mensen die zich zorgen maken over huidige ontwikkelingen, die meer vragen oproepen dan er worden verklaard. Ik kan daarop ook niet altijd de antwoorden geven die ze graag willen horen. Wat ik wel kan is een beeld schetsen van een wereld waarin de panelen verschuiven. Alles zal anders gaan worden, maar hoe en wanneer, dat is nog onzeker. Dat is het beeld van Kerstmis 2019.

Wij hebben een periode achter ons van 1950-2008 met een forse economische groei en stijgende welvaart. Toch moeten wij afstand nemen van het neoliberale verdienmodel met productieprocessen aangedreven door fossiele brandstoffen. Veel te laat zijn onze beleidsmakers er achter gekomen dat de bijwerkingen daarvan grote schade toebrengen aan ons klimaat, ons milieu en de natuur. Een conversie naar een duurzamer samenleving zal onontkoombaar zijn als wij invulling willen geven aan het begrip 'rentmeesterschap'. De tijd die daarvoor nodig is zal lang zijn en de prijs hoog. De onrust in het volk daarover is terecht. Maar politici zijn bij uitstek niet degenen die het volk daarin kunnen voorgaan. Zij doseren slechts de gevolgen ervan mondjesmaat. Het gaat er niet alleen om huizen duurzaam op te leveren maar ook om ze ‘schoon’ te bouwen. Wat onze politici willen realiseren om een schoon klimaat en milieu achter te laten aan volgende generaties is kansloos zolang olie- en gasbedrijven niet stoppen met investeren (€1250 mrd in de komende 5 jaar). De wereld is in de macht van het neoliberalisme (de nieuwe vrijheid, het kapitalisme). Daar zijn wij in doorgeslagen en hebben geen aandacht gehad voor de negatieve bijwerkingen van de vrije markt economie en het centraal stellen van geld als factor waarop het systeem draait. Geld is de basis van ons bestaan geworden. Hier ligt een groot spanningsveld, want het systeem heeft de waarde van het geld ontnomen. De waarde is nog slechts de prijs die de almachtige markt bereid is ervoor te betalen. Daardoor is de waarde zover gedaald dat de rente inmiddels is gedaald tot €10 per jaar voor €100.000 spaargeld. Er is door de centrale banken zoveel geld in de markt gepompt dat beleggers steeds rijker worden, huizen steeds duurder, de pensioenreserves van de werknemers en het spaargeld van de burgers steeds minder waard worden.

Daarbij komen de laatste maanden verontrustende berichten dat de realisatie van de ambitieuze Green Deal van de Europese Unie €260 miljard per jaar gaat kosten en dat betekent dat iedere inwoner van de 27 (rijke als arme) lidstaten €5.000 in de eerstkomende tien jaar gaat kosten: in de arme EU-landen misschien €1.000 en in de rijke landen €10.000 per EU-burger. Velen vragen zich af hoe ze dat moeten gaan betalen. Terecht mijns inziens. Daarbij komen vanuit deskundige bronnen steeds indringender waarschuwingen dat de economische hoogtijjaren voorbij zijn en dat wij rekening moeten houden met een daling van de economische groei. Dat zal ertoe leiden dat de inkomsten van de overheid zullen dalen en de uitgaven gaan stijgen. Niet alleen door het Klimaatakkoord (reductie CO2-uitstoot) maar ook door die van de stikstof-, fijnstof- en PFAS problematiek en een versterking van de natuur, maar ook door de vergrijzing in de vorm van stijgende AOW-uitkeringen en de kosten voor de (ouderen) zorg. Daardoor zal de overheidsbegroting weer omslaan in tekorten en zal de staatsschuld weer gaan stijgen. Ik doe daar niet dramatisch over want we zijn nog steeds een rijk land. Maar wel met 140.000 mensen die van de Voedselbank moeten eten, wachtlijsten en tekorten bij de jeugdzorg, 450.000 in de bijstand en 555.000 huishoudens met ernstige betalingsproblemen. Dat is ook het Nederland anno 2019. In Nederland demonstreerden en staakten de boeren, de bouwers, de grondverplaatsers, het onderwijzend personeel, de verpleegkundigen. In de publieke sector zijn er na de bezuinigingen 6 jaar geleden ‘gaten’ gevallen. De publieke sector is een chaos geworden. De politie is niet meer in staat al hun taken uit te voeren. De werkstress en het ziekteverzuim nemen toe als gevolg van steeds meer ‘regeltjes’ en te weinig beschikbare mensen. De overdracht van een aantal maatschappelijke taken werden door het kabinet gedelegeerd aan gemeenten en provincies, met als reden dat de lagere overheden dichter bij de mensen staan en de taken beter kunnen uitvoeren. De gemeenten trekken nu aan de bel dat ze de nodige deskundigheid niet in huis hebben voor de uitvoering en dat ze onvoldoende geld daarvoor hebben ontvangen. Probleem dossiers: jeugdzorg, moeilijk hanteerbare kinderen in opvanghuizen, daklozenopvang, verdwaalde personen die door de stad zwerven, psychische hulp, tekorten op sociale voorzieningen, hier en daar zelfs ook: een versobering van de bijzondere bijstand, minder onderhoud van bruggen, tunnels en speelplaatsen en een bezuiniging op het leerlingenvervoer. Wij, maar ook veel andere landen, zijn nog lang niet uit de problemen want we moeten niet alleen duurzamer gaan wonen en verplaatsen, maar wij zullen ook onze bouw- en industriële processen moeten gaan verduurzamen. En dat wordt nog een duur en complexe zaak, die tijd en geld gaat kosten, waaraan de burger gaat meebetalen. Daardoor gaat de lage inflatie van dit moment in een inflatie van boven de door de monetaire autoriteiten gehanteerde norm van 'net onder de twee procent'.

Van het heden en de nabije toekomst ga ik naar een verdere toekomst want na de regen komt uiteindelijk de zon weer terug. De huidige maatschappij, gestoeld op economische groei en waardeloos geld, gaat uiteindelijk ter ziele. Een nieuwe generatie gaat andere eisen stellen en daarvoor is een nieuwe inrichting van de samenleving onontkoombaar.
Sinds in 1776 de Schotse verlichte moraalfilosoof Prof. Adam Smith zijn ideeën publiceerde over de ‘vrije markt economie’ zien we lange economische golven ontstaan van ca 60 jaar, met technische ontwikkelingen en een betere positie voor de burger. Tien jaar geleden is die vooruitgang stilgevallen. We bevinden ons nu in een overgangsperiode naar een volgende lange structurele golf. De laatste overgang (1929-1949) ging gepaard met een enorme vernietiging van kapitaal en goederen. Na de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) was Europa een puinhoop. In iedere overgangsperiode wordt ballast (=geld, goederen en rechten), die is opgebouwd tijdens de lange golf, vernietigd. Er worden alleen die goederen, geld en normen meegenomen die in de volgende lange golf nodig, dan wel bruikbaar zijn. In die fase verkeren wij ons momenteel. Deze inleiding is nodig om de huidige stand van zaken in beeld te kunnen brengen. Wij zouden druk bezig moeten zijn met de opbouw van de maatschappij voor volgende generaties. Maar de architecten die daarvoor de blauwdrukken zouden moeten ontwerpen staan nog buitenspel. Onze huidige politici zetten alles in het werk om vooral maar de verworven status van welvaart en welzijn, goederen en vermogen, te behouden. Er wordt geen nieuwbouw gepleegd en wordt onderhoud uitgevoerd met als inzet de bestaande situatie in stand te houden. We richten ons Klimaat- en milieubeleid en de bescherming van de natuur in met noodwetten die ervan uitgaan dat het bedrijfsleven gewoon door kan blijven werken. Deze trage aanpak voor een duurzamer samenleving veroorzaakt alleen maar nog meer kostbaar tijdverlies. De financiële markten handelen op de korte termijn: meer daghandel en minder lange termijnbeleggingen. Veel onzekerheden, weinig stabiliteit, geen leiders met visie.

Dit jaar staat toenemende onrust in de wereld centraal, het volk dat in beweging komt, politici die de weg kwijtraken, een maatschappij die bloot staat aan erosie en veel onzekerheid over de wereld van ‘morgen’ De rode draad zal zijn “de wereld in beweging”, “de onzekere toekomst”, “gebrek aan leiders met visie”, “de jongeren eisen een daadkrachtige aanpak voor hun toekomst”, “het volk gaat de straat op met eisen, het populisme wint aan populariteit”, “de overheid toont haar minachting over de rechten van het volk, wetten worden aan de laars gelapt door ondemocratisch handelen”. Waarnaar worden wij geleid onder aanvoering van de wereldleider Donald Trump, een straatvechter en een Europese Unie zonder een helder gemeenschappelijk beleid? Het volk gaat de straat op, staken of tekenen petities, om hun onrust te tonen. Soms vreedzaam, soms agressief, In Madrid werd tijdens de Klimaatconferentie COR25 deze maand door 500.000 jongeren uit de hele wereld vreedzaam gedemonstreerd voor een ‘schone wereld’, niet ‘overmorgen’ maar ‘nu’. De drie kabinetten Rutte hebben ‘economische groei’ en ‘het bedrijfsleven’ centraal gesteld in het beleid. Daardoor is de burger steeds verder achtergesteld en die realiseert zich dat alleen ze weten niet wat er moet gebeuren om het tij te keren. Daarbij komt dat het vertrouwen van de burger in bewindslieden van dit kabinet niet meer voldoet aan de eisen die daaraan moeten worden gesteld. De vragen die ik daarover hoor of alle ministers nog wel op optimaal mogelijk de belangen behartigen van de burger of meer neigen naar het dienen van het systeem. Wij bevinden ons op een kruising van wegen en de toekomst is onzeker. Ik kan het niet mooier maken dan het is. We zullen onze hoop niet moeten zoeken in het 'grote' maar in het 'kleine'. Deze Kerstboodschap heb ik geschreven als een aankondiging voor slecht weer dat eraan komt, waarop we ons moeten voorbereiden. Niet alleen extreme hitte, bosbranden, zware regenval, stormen en orkanen en natuurgeweld als overstromingen als gevolg van het stijgende zeewater in de komende decennia. Het is ook een waarschuwing dat onze samenleving compleet op de schop moet om nieuwe generaties een toekomst te bieden. Er komt een heel nieuw ingerichte samenleving die moet voldoen aan de wensen en eisen van de Nieuwe Tijd. Laten we ons niet sussen met de gedachte dat 'knappe koppen' dat allemaal wel zullen kunnen beheersen. Het proces waarin wij ons nu bevinden zijn natuurwetten, die zich niet houden aan onze zogenaamde intelligente oplossingen. Natuurwetten zijn krachtiger dan de oplossingen die wij kunnen bedenken. Maar na de chaos die gaat ontstaan zal uiteindelijk de zon weer gaan schijnen. Alleen ik zal dat niet meer meemaken. Dat is voor mijn kleinkinderen. Ik wens U een Zalig en Gezegend Kerstfeest.
J.L. Blankestein




Terug