Samenleven moet over een andere boeg, een andere toekomst, een visie van J. L. Blankestein


Onze wereld is sterk in beweging, er moet schoon schip gemaakt worden voor de komende generaties
Wij leven in een wereld waarin veel, wat ons zekerheid gaf, in beweging. Niet alleen op politiek/maatschappelijk terrein maar ook op sociaal/financieel en monetair gebied. Een aantal ontwikkelingen verkeren al in de actualiteit, anderen bevinden zich nog op de achtergrond. De panelen verschuiven op politiek gebied, kijk naar de onrust in de samenleving over de wijze waarop de regering is omgegaan met de slachtoffers van de toeslagenaffaire, de wijze waarop het kabinet een eigen invulling gaf aan de grondrechten voor het Parlement met betrekking tot de informatieplicht en het beleid dat bekend staat als de Rutte-doctrine: 3 keer sorry zeggen want ik herinner het me niet meer. Maar gelukkig zijn er politieke partijen, de ChristenUnie en partijen op links, die zich daarover kritisch hebben uitgesproken. En dan is er ook nog altijd de corona-pandemie met iedere dag weer duizenden besmettingen en de vrijheidsbeperkingen door de lockdown, die noodzakelijk zijn. Hopelijk komen er spoedig meer versoepelingen, maar de druk op de Intensive Care (IC s) moet eerst wel verminderen. Dit hele proces veroorzaakt grote onzekerheden in de samenleving. Wij worden er iedere dag mee geconfronteerd. De vraag is wat wij, het volk, daarmee kunnen en moeten?
Er draaien drie scenario's op de achtergrond, waarover de politici het volk niet informeren, maar die in de toekomst ons hard kunnen gaan raken. Ik sluit niet uit dat onze politici van oordeel zijn dat zij voor die ontwikkelingen niet verantwoordelijkheid zijn omdat in Brussel is besloten dat dit dossier een zaak is van de Europese Centrale Bank (ECB) en de 19 nationale centrale banken in de eurolanden. In ons land is dat De Nederlandsche Bank N.V. (DNB), waarvan Prof Dr Klaas Knot de president is. Formeel handelt de ECB met een mandaat van de Raad van Regeringleiders en zolang het monetaire beleid binnen dat mandaat wordt uitgevoerd, zou er niets aan de hand zijn. Maar de realiteit is anders.
De ECB zal er alles aan doen om de euro te redden zei de toenmalige voorzitter van de ECB, Mario Draghi, op 26 juli 2012 in Londen tegen de financiŽle markten. Voor zover de omvang van de soevereine premies [de financieringskosten van landen] het functioneren van de transmissiekanalen voor het monetair beleid belemmert, vallen de maatregelen binnen ons mandaat. Die uitspraak was terecht, maar de gevolgen waren dat de ECB ging handelen als een lakei van kapitalistische doelstellingen. De must dat 'geld' schaars en gewild moest zijn, hebben de monetaire autoriteiten losgelaten, misschien ook wel onder de dwang van het neo-liberale denken dat de markten onbeperkt moeten kunnen groeien op aantrekkelijke voorwaarden. motiveerde hij zijn beleid. Verder leven wij in een maatschappijmodel waarin geld de mammon (afgod) is die wij moeten dienen.
Mario Draghi ging vanaf maart 2016 maandelijks de financiŽle markten stimuleren door enorme hoeveelheden geld te scheppen, waarvoor zich geen beleggings- en investeringsmogelijkheden aandienden. De ECB kocht tot dusverre voor meer dan 3.000 miljard euro vastrentende (staatsobligaties) op, in de VS heeft de Fed een mandaat voor een ongelimiteerd bedrag voor de opkoop van staatspapier. De centrale banken gingen ervan uit dat als zij laagrentende leningen in de markt zouden brengen overheden, ondernemers, beleggers en investeerders in de rij zouden staan voor dat goedkope geld. Maar het tegendeel was het geval: er kwam geen interesse. De eurolanden legden de meerdere keren hehaalde adviezen van Draghi te gaan investeren naast zich neer. In plaats dat Draghi, eind 2017, besloot de geld- en kapitaalmarkten verder te blijven opzadelen met nog meer geldcreatie, had hij met het opkoopprogramma moeten stoppen en het stokje over moeten dragen aan de politieke leiders in Brussel. De ECB zette het inkoopprogramma door en zijn opvolgster, Christine Lagarde, doet dat nog steeds. Daardoor is de rente gratis geworden dan wel geldschieters moeten rente toebetalen om hun geld uit te kunnen lenen. De omgekeerde wereld, met geld wordt momenteel een negatief rendement gemaakt en wordt dus minder waard. Het gevolg kan zijn dat de inflatie gaat stijgen (goederen, woonkosten en diensten worden duurder) en ons geld wordt steeds minder waard, (spaar)geld geeft geen rente meer, vastrentende waarden (staatsobligaties) noteren ver boven pari (100%), de hypotheekrente is extreem laag en op de kapitaalmarkt worden leningen afgesloten met een negatief rendement. Deze schaar, geld blijft in waarde dalen en de prijzen van goederen en diensten gaan stijgen, kan ertoe leiden dat er een veel grotere inflatie gaat ontstaan dan de 2% waarnaar de ECB streeft. Het grootste probleem voor de centrale banken is dat een aanpassing van het monetaire beleid, de geldmarkten worden stevig afgeroomd waardoor de rente weer gaat stijgen, een onuitvoerbare optie is omdat er vervolgens een risico ontstaat dat de financiŽle markten grote verliezen op gaan lopen, dat leidt naar een (on)gewenste kapitaalvernietiging.
Het derde scenario is dat van het ontstaan van de vrije markt in cryto-producten, in de afgelopen 10 jaar, waarvan de bekendste is de bitcoin. Voor het goede begrip, de bitcoin is geen munt en heeft geen enkele waarde, zoals geld had in de vorm van edele metalen, als goud en zilver, waardepapieren, buitenlandse valuta. Het is ook vrijwel nergens, behalve dan in casino s en speelhallen all over the world, wettig betaalmiddel (behalve in de VS, waar je er dure Tesla's, electrisch aangedreven auto's, mee kunt kopen). De handel in crypto-producten vindt plaats in een vrije handel zonder enig Toezicht van monetaire autoriteiten. In mijn ogen hoort de bitcoin thuis in de gokwereld, want het is geen geld maar een illusie, maar er wordt wel >$50.000 voor 1 bitcoin betaald. Vanwaar deze enorme waarde? Er is sprake van een turbulente handel waardoor de prijs in een week (24/24 7/7) wel 10% kan dalen of stijgen, deze week zelfs met 14%. Je kunt er snel rijk mee worden. Waar komt het geld vandaan dat in deze handel handel rondgaat? Aan de ene kant krijgen spaarders geen rente meer, aan de andere zijde is het gratis geld waarmee de centrale banken de geldmarkten overstromen en waarvoor momenteel geen bestemming is. Het verdwijnt in de gokwereld, in crypto-producten, er worden huizen mee gekocht, waarvan de prijzen blijven stijgen, en aandelen op de financiŽle markten. Maar er zwerft ook veel geld boven de financiŽle markten, op Wall Street, in Londen en de Zuidas, met als enige doel ondernemingen over te nemen, die rendabel en levensvatbaar zijn, maar ook in start-ups wordt geparticipeerd.
We bevinden ons op een kruising van wegen: achter ons ligt een periode van 60 jaar waarin de industrie draaide op fossiele brandstof, voor ons liggen grote uitdagingen: de bouw van de samenleving voor onze jongeren en volgende generaties. Niet alleen de conversie van fossiel naar duurzaam, het herstel van ons klimaat, milieu en de natuur met aandacht voor biodiversiteit, vraagt om prioriteit. Onze jongeren moeten worden voorbereid op grote veranderingen in de maatschappij, als de overname van delen van ons arbeidsproces door intelligente robots, het leren omgaan met quamtum-computers, kunstmatige intelligentie als algoritmen, de macht van data, internet en digitalisering. Een aantal waarden moet opnieuw worden ingesteld als de sociaal/maatschappelijke fundamenten, ook een herwaardering van de democratie en het neoliberalisme is onontkoombaar. Een herprofilering van de waarden arbeid, opleiding, om-, bij- en herscholing, inkomen, wonen, veiligheid en privacy is noodzakelijk. Jongeren zullen in actie moeten komen om hun toekomst op de agenda te zetten. Ze zullen afscheid moeten nemen van hun life-stijl van feestvieren en op zoek moeten naar de fundamenten van het leven, anders dan die van pillen en verdoving. Dat is verleden tijd, de toekomst vraagt veel meer inzet om de gevaren die op ons afkomen tijdig te traceren. In feite is de tijd van de rijke oudere generatie verleden tijd, maar jongeren moeten alert zijn dat de nieuwe kennis en initiatieven niet worden weggekocht. De jeugd heeft de toekomst maar de ouderen zullen de komende 10 jaar hun verdiende vermogens niet zonder slag of stoot overdragen aan de nieuwe tijd. Jongeren moeten zich erop voorbereiden dat zij hun toekomst moeten 'veroveren' om te voorkomen dat zij de moderne slaven worden in dienst van het neoliberalistische/kapitalistische denken. Het zal hen zeker niet in de schoot geworpen worden.
Er zijn door de centrale banken enorme hoeveelheden geld in de financiŽle markten gepompt, geld waar geen enkele investering of belegging voor beschikbaar is. Dat is ook de reden dat de rente is gedaald naar historisch nooit eerder bereikte dieptepunten. Wij noemen dat fiatgeld, geld zonder waarde, waarvoor geen rente hoeft te worden betaald en dat door overheden in onbeperkte mate beschikbaar is, ook voor financieel zwakke landen b.v. in Zuid-Europa. Het begrip geld is 2500 jaar voor Christus in MesopotamiŽ, ook wel Tweestromenland genoemd, gelegen tussen de rivieren Eufraat en Tigris, thans gelegen in delen van Irak en SyriŽ. Vaak ook aangeduid als AssyriŽ in het noorden en Babylon in het zuiden. Het was een hoog ontwikkeld en beschaafd land dat 6000 jaar heeft bestaan (6800 tot 539 voor Christus). Bekend is hun vergevorderde ontwikkeling van wetenschap en techniek, wiskunde, schrift, bouw-, beeldbouw- en literaire kunst. Ze ontwikkelden een 60-tallig getalstelsel, dat nog altijd de bron is van onze 60 seconden/minuten in een minuut/uur en de 360 graden van een cirkel. Hun Sumerische kalender deelde een week al in zeven dagen. Ook ontstond er in ruilhandel tussen vee en graan een tussenproduct, waardoor de handel gemakkelijker kon worden verrekend. Wij noemen dat ruilmiddel nu Medium of Exchange, geld, dat schaars moest zijn en het vertrouwen van kopende en verkopende partijen genoot. In eerste instantie was daar 4500 jaar geleden: zilver. De must dat geld 'schaars' en 'gewild' moest zijn en vertrouwen van alle partijen, ondernemers, burgers, overheid en later ook de financiŽle wereld, hebben de monetaire autoriteiten losgelaten, misschien ook wel onder de dwang van het neo-liberale denken dat de markten onbeperkt moeten kunnen groeien op aantrekkelijke voorwaarden. Zo is de rente in de Westerse wereld zo goed als (bijna) gratis. Dat verklaart ook het ontstaan van een enorme zwerm spacs, overtollig geld, dat de centrale banken niet meer uit de markt kunnen halen, zonder dat het hele financieel/monetaire systeem instort. Dat is ook de reden dat voor 1 bitcoin (een product zonder enige waarde) vandaag $56.000 wordt betaald. De waarde van schone lucht en water is groter dan die van een groot aantal cryptoproducten.
De 26 april 2021 gepubliceerde (geheime) notulen uit Ministerraadsvergaderingen uit 2019 over het handelen van het kabinet Rutte III in het dossier kinderopvangtoeslag en hoe dat compleet uit de hand liep, maakt duidelijk hoe dat kon gebeuren. In artikel 68 van onze Grondwet staat: De ministers en de staatssecretarissen geven de kamers elk afzonderlijk en in verenigde vergadering mondeling of schriftelijk de door een of meer leden verlangde inlichtingen waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang van de staat, om daarmee invulling aan de grondwettelijke taak het beleid van de overheid te kunnen controleren. Ervan uitgaande dat de Belastingdienst ernstige financiele en maatschappelijke schade heeft toegebracht aan 30.000 gedupeerden en indirect ook aan de 100.000 kinderen, die daar de dupe van werden, door frauduleus handelen, schending van de grondwettelijke rechten van de slachtoffers en door het achterhouden van relevante documenten in rechtszaken is overduidelijk dat aan de verzoeken om informatie van de drie Kamerleden, Omtzigt, Leijten en Lodders, volledige uitvoering gegeven had moeten worden. Het dilemma wat hier speelt komt voort uit de mantra van de premier dat de eenheid van de coalitiepartijen om het regeringsbeleid onder alle omstandigheden te steunen, haaks staat op de inlichtingenplicht die de overheid heeft jegens Kamerleden. Sensibilisering was hun straf. Het is jammer dat de Koning op zijn verjaardag alle drie helden geen Koninklijke onderscheiding heeft toegekend.
Tien jaar lang regeerde Rutte met dichtgetimmerde regeerprogramma's, waarbij van de Kamerleden van de coalitiepartijen geen afwijkende meningen werden getolereerd. De vorming van een nieuw kabinet Rutte IV acht ik onwenselijk: Rutte mist de kwaliteiten om aan de herinrichting van de samenleving en maatschappij leiding te geven. Het is hem al tien jaar niet gegeven om te gaan met complexe problemen en dat zijn de uitdagingen, waarvoor wij staan, wel.
Jan Blankestein Amstelveen, 2 mei 2021


Terug