De bomen groeien nu echt tot in de hemel


Onbegrijpelijk de gekte op de aandelenbeurzen. Er is geen enkel positief signaal over economische ontwikkelingen voor de komende 1Ĺ jaar waarneembaar. Beleggers denken nog altijd dat deze keer de bomen richting de hemel groeien zolang de centrale banken maar enorme hoeveelheden gratis geld in de markten blijven pompen. Veel geld betekent dat de waarde van het geld afneemt en zo een beweging kan een inflatoire ontwikkeling in gang zetten. Daarvoor is ook een andere ontwikkeling gaande die dat kan ondersteunen. Weliswaar is er momenteel vrijwel van inflatie geen sprake, maar die ontwikkeling kan snel keren. Ik verwacht namelijk dat de ondernemers die weer aan de bak mogen, onder beperkende corona-eisen, snel tot de conclusie zullen komen dat ze wel weer wat omzet draaien maar geen cent kunnen verdienen. Daarbij komt dat velen gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheden van de fiscus en de banken om de betaling van belastingen en rente en aflossing van (hypotheek)leningen naar de toekomst te verschuiven. Maar later dit jaar zal dat geld toch op tafel moeten komen. Uit de bedrijfsactiviteiten komen onvoldoende liquiditeiten beschikbaar dus zullen de banken extra kredietfaciliteiten moeten leveren. Als bedrijven niet voldoende corona-proef zijn, geen toekomstvisie hebben en onvoldoende eigen geld hebben om die plannen uit te voeren, staat het er somber voor. Dan wordt helder dat de maatschappij alle ballast van zich af moet werpen. Het gevolg zal zijn dat er veel bedrijven failliet zullen gaan: een proces dat verliezen voor de samenleving oplevert. Maar een ander gevolg zal zijn dat de afgenomen omzetten en bedrijfsresultaten en zwaardere kredietlasten zal leiden tot stijgende prijzen. Niet alleen voor de horeca en andere MKB-sectoren maar ook voor de luchtvaart en het het toerisme. Met de uitspraak van minister Wiebes dat de overheid de steunpaketten gaan versoberen, stelt hij in feite dat de overheid accepteert dat de zwakste ondernemingen maar moeten omvallen.
In dat kader is het interessant of dit kabinet gaat besluiten de HEMA met een geldinjectie gaat steunen. De HEMA was een gezond bedrijf totdat het in handen kwam van geldwolven, die de buffers in hun zak staken en het bedrijf opzadelden met enorme schulden. Als gevolg van dalende omzetten door corona verkeert het bedrijf op de rand van de afgrond. De vraag is of Rutte c.s. de hebzucht gaan belonen? Een andere zaak is KLM. Er is nog steeds niet duidelijk onder welke voorwaarden het kabinet KLM en Air Frace/KLM gaat ondersteunen. Dat we moeten proberen het 100-jarige bedrijf KLM in de lucht te houden ondersteun ik als er enige duidelijkheid is over hoeveel geld we praten om dat te realiseren. Hoe groot zijn de verliezen al sinds het grootste deel van de vloot aan de grond staat en binnen welke periode kan Air France/KLM weer rendabel vliegen?
De tijd waarin wij ons, sinds 2008, bevinden is een overgangsperiode tussen twee lange economische golven, die in het verleden meestal 60 jaar duurden. De laatste overgangsperiode duurde precies 20 jaar: van de beurscrash van 24 oktober 1929 tot de Marshall-hulp in 1950. Die periode kende twee tijdvakken: De Groote Depressie van de 30er jaren, met zware verliezen en een grote werkeloosheid en armoede en daarna gevolgd voor de Tweede Wereldoorlog. Toen de puinhopen waren opgeruimd kon in 1950 de wederopbouw beginnen (met hulp van de Amerikanen). De laatste economische golf heeft precies 58 jaar geduurd en sloot af met de banken en geldcrisis in 2008. Die crisis zijn we nog altijd niet te boven. De opschoning van de economie en de opstart worden al 12 jaar vertraagt. Onze Knappe Koppen (KKís) denken als ze maar niet dezelfde fout maken als in de 30er jaren, alles beheersbaar zal blijven. Toen voerden de centrale banken een krapgeld beleid, dus nu wordt een extreem ruim beleid gevoerd, in de verwachting dat daardoor een instorting van de markten kan worden voorkomen, een economische krimp kan worden opgelost door maar veel en gratis geld te creŽren en de noodzakelijke investeringen voor eco 4.0 (een samenleving voor nieuwe generaties) vooruit te schuiven. Onze huidige leiders streven er vooral naar de vergaarde bezittingen te beschermen in plaats van die in te brengen voor de inrichting van de nieuwe wereld met duurzaamheid, vergroening, klimaat, milieu en natuur, robotisering, KI en de sociale en maatschappelijke waarden, die daarbij passen. Door de enorme hoeveelheden geld, die in de markten worden gepompt, zal het geld in waarde dalen en zal er een vertrouwenscrisis ontstaan, die eindigt in een vernietiging van heel veel waarden. Historisch gezien is dit fenomeen bekend. Velen zullen achterblijven met lege zakken. Ik moet hier wel aantekenen dat de Europese Commissie mogelijk een realistischer visie heeft op de noodzaak van investeringen voor de toekomst. Als gevolg van de corona-pandemie kan deze overgangsperiode zeker 25 jaar duren (2008-2033). Maar dan moeten we eerst nog wel even door een diep dal, dat veel pijn zal doen. Wij kennen dit fenomeen uit de geschiedenis.
In een kwartaalrapportage van RABO-economen lees ik dat we in een diepe recessie zitten, erger dan we in de laatste 100 jaar hebben meegemaakt. Zij zeggen daarmee dat we sinds 1920 dit niet meer hebben meegemaakt. Dus, waar wij naartoe gaan zal erger zijn dan de ineenstorting van de aandelenkoersen, in de periode 1929 Ė 1932. De DJIA noteerde op 03-09-1929 381,17 en op 08-07-1932 41,22, een daling van 89,2%. Erger dan de ineenstorting van de economie in de Dertiger Jaaren, met fabrieken die moesten sluiten, banken die omvielen, bankiers die zelfmoord pleegden, toenemende werkeloosheid en armoede en de enorme kapitaalvernietiging in de Tweede Wereldoorlog, dat zou nu overtroffen gaan worden, alle gigantische steunprogrammaís van de ECB, EU en nationale overheden ten spijt. Komt het geheel onverwacht, nee dat nu ook weer niet. Zoals ik al eerder kenbaar heb gemaakt verkeren wij al 12 jaar in een overgangsperiode tussen twee lange economische golven (van Kondratieff). Dat betekent dat er een grote schoonmaak moet plaatsvinden waarbij alles wat is opgebouwd en niet meer bruikbaar is in de nieuwe golf, moet worden opgeruimd, met andere woorden Ďvernietigd wordení. En omdat als gevolg van de industriŽle productie en het kapitalisme de waardes fors zijn gestegen, ook als gevolg van de enorme hoeveelheden geld die zich in de financiŽle markten bevinden, moet er ook heel veel vernietigd gaan worden, wat veel pijn gaat veroorzaken. De KKís trachten dat te voorkomen door de markt te overstromen met gigantische hoeveelheden gratis geld, maar dat zal niet voorkomen dat het opruimen van de ballast wordt voorkomen, hooguit wordt vertraagd. Zo een proces verlengt de overgangsperiode misschien wel tot 25 jaar. Maar het is nodig om voor volgende generaties een nieuwe samenleving te kunnen bouwen.
DNB reageerde uren later met de halfjaarlijkse raming: De coronacrisis zet de Nederlandse economie in ťťn klap vijf jaar terug, voorspelt De Nederlandsche Bank. Een diepe recessie is volgens DNB dan ook onontkoombaar. Het herstel duurt nog wel drie jaar. Een financiŽle crisis wordt niet verwacht. DNB beperkt zich met een feitelijk relaas welke mogelijkheden zich kunnen voordoen: mild, standaard en zwaar. De stevige financiŽle buffers van de overheid worden wel in sneltreintempo ingezet om de economie te stutten. In feite moeten alleen bedrijven en bedrijfjes geholpen worden die overlevingskansen hebben voor de maatschappij van de na-corona periode. Al het andere is grotendeels weggegooid geld. En over de uitspraak dat de corona-crisis en de zware recessie geen financiŽle crisis gaan veroorzaken, heb ik zo mijn twijfels. Met name over de houdbaarheid van het monetaire beleid van DNB, de stabiliteit van de aandelenhandel, de financiŽle draagkracht van de banken en de verliesfinancieringen (investeringen zonder rendement) van de ECB, EU en nationale overheden.
De Wereldbank verwacht dat de wereldeconomie dit jaar met 5,2% zal krimpen, blijkt uit een raming van de ontwikkelingsorganisatie. Hiermee zou de coronacrisis de wereldeconomie in de diepste recessie duwen sinds de Tweede Wereldoorlog. De ontwikkelingsinstantie van de Verenigde Naties (VN) verwacht dat geavanceerde economieŽn het hardst worden geraakt, met een gemiddelde krimp van 7%. De Wereldbank verwacht onder meer dat de economie van het eurogebied 9,1% krimpt vergeleken met vorig jaar. Voor de Verenigde Staten gaat de VN-instantie uit van een min van 6,1%. Opkomende economieŽn en ontwikkelingslanden, waar volgens de Wereldbank landen als China, India en Rusland nog deel van uitmaken, gaan er in 2020 gemiddeld 2,5% op achteruit. Het zou voor het eerst in zeker zestig jaar zijn dat de groep landen gemiddeld genomen een economische krimp meemaakt. VÚÚr 1960 werden deze cijfers niet bijgehouden door de Wereldbank. Gecorrigeerd met de bevolkingsgroei gaat de VN-instelling ervan uit dat 90% van de economieŽn in de wereld zal krimpen als gevolg van de coronacrisis. Dat aandeel was sinds 1870 niet zo hoog. Door de omvangrijke economische schade kunnen 70 tot wel 100 miljoen mensen over de hele wereld in extreme armoede terechtkomen. (bron: nu.nl)
De diepste recessie van wereldeconomie ooit in vredestijd zit eraan te komen, stelt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Volgens het nieuwste vooruitzicht zou de gemiddelde krimp voor 2020 6% bedragen. De coronacrisis leidt tot het grootste verlies aan inkomens in meer dan een eeuw. Herstellen van de economische schade zal langzaam gaan en de effecten zijn nog lang voelbaar, vooral onder kwetsbare groepen en landen. Dat zegt de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in de Economic Outlook juni 2020 over de wereldeconomie. De grootste economie ter wereld, die van de Verenigde Staten, zal naar schatting in 2020 7,3% krimpen en in 2021 4,1% groeien. Als er een tweede uitbraak plaatsvindt, komen de krimp en groei respectievelijk op 8,5 en 1,9%. Voor de eurozone komt de verwachte krimp dit jaar volgens OESO in de huidige situatie op 9,1%, met een groei in 2021 van 6,5%. Bij een tweede coronagolf zou de recessie in 2020 op 11,5% komen en wordt volgend jaar een groei van 3,5% verwacht. Het Verenigd Koninkrijk heeft volgens OESO de slechtste papieren, met een verwachte krimp van 11,5% dit jaar en een groei van 9% in 2021. Een tweede golf zou zelfs tot 14% krimp kunnen leiden in 2020. De groei zou dan in 2021 naar schatting 5% bedragen.
Er doet zich een curieuze ontwikkeling voor. De wereld van de macro-economie, zoals die hierboven wordt verwoord, en die van de beleggers. Beiden hebben een geheel andere visie op de komende ontwikkelingen. Beleggers verkeren in een droomwereld waar geen plek is voor de financieel/economische gevolgen van de corona-crisis en die van de terugvallende wereldhandel door de handelsoorlog tussen China en de VS met zijn handelsbeperkingen en verhoogde importtarieven. Ze negeren die werkelijkheid en kijken vooral naar de stijgende technologiewaarden op de Nasdaq, die deze week in sneltreinpempo de 10.000 grens passeerde en daarna weer terugviel. Verder zijn er uiteraard de lockdown-winnaars, die goed scoren. En dan het verleggen van de corona-beperkingen van het gezondheidsaspect naar dat van de commercie, wat enig enthousiasme oproept. Daarnaast veroorzaakt die versoepeling vragen: vliegtuigen mochten de lucht in met 1/3 van de toegestane vliegtuigstoelen en nu worden door enkele vliegtuigmaatschappijen alle vliegtuigstoelen weer geboekt. Reden: er kan niet rendabel gevlogen worden als het aantal passagiers worden gemaximeerd op 1/3. Maar er is ook een andere realiteit, die beleggers niet willen zien en die klap moet nog komen. Ik moet er wel bij zeggen dat het monetaire beleid van de centrale banken de speculanten in de kaart speelt. Weliswaar worden er grote hoeveelheden geld in de markt gepompt met als doel dat de banken goedkoop geld kunnen uitlenen aan het bedrijfsleven, maar veel van dat gratis geld wordt ebruikt door speculanten die daarmee enorme olievoorraden financieren, en de koersen op de aandelenbeurzen opjagen. Donderdag 11 juni 2020 noteerden aandelen wereldwijd in het rood, maar op de laatste beursdag trokken de noteringen weer aan. Dat vraagt om bezinning.
De week begon met een mededeling dat we in een diepe recessie zitten, erger dan we in de laatste 100 jaar hebben meegemaakt. Daarmee zeggen de RABO-economen dat we sinds 1920 dit niet meer hebben meegemaakt. Dus, waar wij naartoe gaan zal erger zijn dan de ineenstorting van de aandelenkoersen, in de periode 1929 Ė 1932. De DJIA noteerde op 03-09-1929 381,17 en op 08-07-1932 41,22, een daling van 89,2%. Erger dan de ineenstorting van de economie in de Dertiger Jaaren, met fabrieken die moesten sluiten, banken die omvielen, bankiers die zelfmoord pleegden, toenemende werkeloosheid en armoede en de enorme kapitaalvernietiging in de Tweede Wereldoorlog, dat zou nu overtroffen gaan worden, alle gigantische steunprogrammaís van de ECB, EU, nationale overheden ten spijt. Komt het geheel onverwacht, nee dat nu ook weer niet. Zoals ik al eerder kenbaar heb gemaakt verkeren wij al 12 jaar in een overgangsperiode tussen twee lange economische golven (van Kondratieff). Dat betekent dat er een grote schoonmaak moet plaatsvinden waarbij alles wat is opgebouwd en niet meer bruikbaar is in de nieuwe golf moet worden opgeruimd, met andere woorden Ďvernietigd wordení. En omdat als gevolg van de industriŽle productie en het kapitalisme de waardes fors zijn gestegen, ook als gevolg van de enorme hoeveelheden geld die zich in de financiŽle markten bevinden, moet er heel veel vernietigd gaan worden, wat veel pijn zal veroorzaken. De KKís trachten dat te voorkomen door de markt te overstromen met gigantische hoeveelheden gratis geld, maar dat zal niet voorkomen dat het opruimen van de ballast wordt voorkomen, hooguit wordt vertraagd. Zo een proces verlengt de overgangsperiode misschien wel tot 25 jaar. Maar het is nodig om voor volgende generaties een nieuwe samenleving te kunnen bouwen. Lees op https://isgeschiedenis.nl/nieuws/historische-groei-van-de-nederlandse-economie hoe zich die ontwikkeling voordeed in het verleden. Maar dat was niet alleen: ook DNB kwam met zijn rapportage, en daarna de Wereldbank en de OESO. De Wereldbank heeft het diepst gegraven en komt op basis van bestaande data dat deze crisis de zwaarste crisis is sinds 1870 en misschien nog wel eerder maar daarover zijn geen data beschikbaar.
De verwachting is dat de aandelenbeurzen pas op deze verwachtingen zullen reageren als de halfjaarcijfers van de bedrijven bekend worden en er winstwaarschuwingen worden afgegeven. Kennelijk verwachten beleggers dat het allemaal wel niet zo dramatisch zal aflopen als waar voor gewaarschuwd wordt. Kennelijk hebben ze meer vertrouwen in de ECB die met enorme hoeveelheden gratis geld tracht de financiŽle problemen te bestrijden. Maar de ECB kan dat niet in haar eentje, daarvoor heeft ze partners nodig. En wie zijn dat?
Ik wil hier niet onvermeld laten dat in Trouw een artikel staat van Dirk Waterval op https://www.trouw.nl/economie/de-geldpers-van-de-ecb-draait-overuren-hoe-gevaarlijk-is-al-dat-nieuwgedrukte-geld~b5bc3635/ waarin hij beschrijft hoe 'al die staatssteun ergens van betaald moet worden en dus creŽert de Europese Centrale Bank in hoog tempo extra geld' en wat de risico's daarvan zijn. Aanbevolen.

Jan Blankestein Amstelveen, 9-12 juni 2020



Terug